Монголын төрт ёсны уламжлал, шүүх засаглалын түүх эртний улбаатай. 1206 онд Чингис хаан Шихихутугт “Улсын их заргач” цол хүртээснээр шүүхийн тухайлсан тогтолцооны эхлэл тавигджээ. Харин 1911 онд Монголчууд тусгаар тогтнолоо сэргээж, шүүн таслах хэргийг эрхлэх чиг үүрэг бүхий “Шүүн таслах хэргийг бүгд захиран шийтгэх яам”-ыг байгуулсан. Уг яам байгуулагдсан цаг үеийг Монгол Улсад орчин цагийн шүүх байгуулагдсан үе хэмээн тэмдэглэдэг бөгөөд өдгөө 115 дахь жилтэйгээ учран золгож байна.
Монгол Улс 1924 онд бид анхны Үндсэн хуулиа баталсан ба “БНМАУ-ын Засгийн газрын гишүүдийн 1926 оны 4 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 15 дугаар хурал, Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 21 дүгээр хурлаас “Аливаа шүүх таслах газруудыг шинэчлэн байгуулах тухай дүрэм”-ийг баталж, 5 аймаг, 3 хот, 71 хошуунд анхан шатны шүүхийг байгуулахаар шийдвэрлэжээ. Энэхүү дүрмийн үндсэн дээр 1926 оны 12 дугаар сарын 06-ны өдөр тэр үеийн Хантайшир уулын (одоогийн Завхан) аймагт ардын шүүх байгуулагдсан түүхтэй бөгөөд XVII жарны “Сүрээр дарагч” хэмээх гал морин жил буюу 2026 онд шүүх байгуулагдсаны түүхт 100-н жилийн ой тохиож байна.
Түүхт ойгоо угтан “Төрийн албан хаагчид холбогдох эрүү, иргэн, захиргааны эрх зүйн маргааныг хянан шийдвэрлэхэд тулгамдаж буй асуудал” сэдвийн хүрээнд эрдэм шинжилгээний хурлыг зохион байгууллаа.
Хурлыг Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Д.Ганзориг үг хэлж нээсэн бол
Б.Энхжаргал /Завхан аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч/ – Төрийн албан хаагчид холбогдох иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэхэд тулгамдаж буй асуудлууд сэдвээр,
Ч.Цэнд-Очир /Завхан аймаг дахь захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч/ – Хууль бус захиргааны акт гаргасан төрийн албан тушаалтанд тавих хяналт, хүлээлгэх хариуцлага сэдвээр, З.Нандинцэцэг /Завхан аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч/ – Ашиг сонирхлын зөрчил ба авлигын гэмт хэрэг сэдвээр, Ш.Дамдиндорж /Завхан аймгийн Прокурорын газрын хяналтын прокурор/ – Хайнга хандах гэмт хэргийг авлигын гэмт хэргээс ялган зүйлчлэх сэдвээр тус тус илтгэл танилцуулав.
Мөн илтгэлүүдийн агуулгын хүрээнд өрнүүлсэн хэлэлцүүлэгт УДШ-ийн Эрүүгийн хэргийн танхимын тэргүүн, Хууль зүйн ухааны доктор, Гавьяат хуульч Ч.Хосбаяр, УДШ-ийн Захиргааны хэргийн танхимын шүүгч М.Батсуурь, УДШ-ийн Иргэний хэргийн танхимын шүүгч Н.Батзориг нар хэлэлцүүлгийн панелистаар оролцлоо.
Завхан аймаг дахь шүүхийн тамгын газар
